Kartusze gazowe nie są uniwersalne – istnieją trzy wzajemnie niekompatybilne systemy mocowania i nie ma między nimi legalnej przejściówki. Kartusz 230 g z gwintem 7/16 cala starcza na około 71 minut pracy palnika 2,5 kW albo na 13 zagotowanych litrów wody. Poniżej sposób na rozpoznanie własnego systemu i wzór na czas palenia.

Wymienność działa wyłącznie w obrębie jednego systemu. Kartusz gwintowany dowolnej marki wkręcisz w dowolny palnik z tym samym gwintem, i to jest cała uniwersalność, jaka w tej kategorii istnieje. Który palnik do czego, rozstrzyga nasz ranking palników gazowych – tutaj zajmujemy się wyłącznie zasilaniem.

Czy kartusze gazowe są uniwersalne – trzy systemy mocowania

Gwint 7/16 cala – najpopularniejszy

Oznaczenie techniczne to 7/16 cala – 28 UNEF, a norma opisująca te kartusze to EN 417. Zaletą rozstrzygającą jest zawór samouszczelniający: palnik możesz odkręcić w dowolnym momencie, także od kartusza w połowie pełnego. Zawór zamyka się sam, gaz zostaje w środku. To dlatego w tym systemie da się zabrać jeden palnik i kilka kartuszy różnej wielkości.

Zatrzask bagnetowy – płaskie naboje 227 g

Ten system znasz z jednopalnikowych kuchenek sprzedawanych w marketach budowlanych. Nabój ma około 70 mm średnicy i 190 mm długości, wkłada się go bokiem i blokuje dźwignią. Zawartość to czysty butan – i to jest jego główne ograniczenie, o czym niżej. Naboje są tanie i szeroko dostępne, ale pasują wyłącznie do kuchenek zaprojektowanych pod ten zatrzask.

Kartusz nakłuwany – bez zaworu, bez powrotu

Palnik przebija membranę w szyjce i od tego momentu nie wolno go zdejmować, dopóki kartusz nie jest pusty. Nie ma tam zaworu, więc odłączenie oznacza utratę całej reszty gazu w kilkanaście sekund. To najtańszy system i jednocześnie najmniej wygodny – planując wyjazd, zabierasz tyle kartuszy, ile posiłków.

Jak rozpoznać swój system w 10 sekund

Weź kartusz do ręki i spójrz na szyjkę. Widzisz gwint – system wkręcany. Puszka jest płaska i szersza niż wyższa – bagnet. Szyjka gładka, bez gwintu i bez ruchomego elementu w środku – nakłuwany. Nie ma przypadków pośrednich.

Ile czasu pali się kartusz gazowy

Wzór

CZAS [h] = MASA GAZU [kg] x 12,8 kWh/kg ÷ MOC PALNIKA [kW]
        
        Przykład: kartusz 230 g, palnik 2,5 kW
        0,23 kg x 12,8 kWh/kg = 2,94 kWh
        2,94 kWh ÷ 2,5 kW   = 1,18 h = ok. 1 godzina 11 minut

Współczynnik 12,8 kWh/kg to uśredniona wartość opałowa gazu w kartuszu – butan ma 12,7 kWh/kg, propan 12,9 kWh/kg, więc różnica między mieszankami jest pomijalna.

Tabela: pojemność kartusza a moc palnika

Wartości dotyczą pracy na pełnej mocy. Na połowie czas się podwaja. Poniżej +5 °C przy czystym butanie palnik nie osiągnie mocy nominalnej i tabela przestaje obowiązywać. Moc swojego palnika sprawdzisz na tabliczce lub w opisie modelu – w rankingu palników gazowych podajemy ją przy każdym urządzeniu.

Ile litrów wody zagotujesz z jednego kartusza

Podgrzanie litra wody z 15 °C do wrzenia wymaga 0,099 kWh ciepła netto. Palnik turystyczny przekazuje do garnka 40-50% energii, więc realnie potrzeba około 0,22 kWh, czyli mniej więcej 17 g gazu na litr.

• kartusz 100 g = około 6 litrów
• kartusz 230 g i nabój 227 g = około 13 litrów
• kartusz 450 g = około 26 litrów

W praktyce kartusz 230 g to trzy dni dla dwóch osób przy dwóch gorących posiłkach i kawie dziennie.

Jak sprawdzić, ile gazu zostało w kartuszu

Potrząsanie nie daje odpowiedzi, bo gaz jest w fazie ciekłej i chlupocze także wtedy, gdy zostało go 20 gramów. Jedyna metoda, która działa: zważ kartusz i odejmij tarę wybitą na dnie puszki.

Kartusz 230 g netto waży brutto zwykle 370-390 g – sama puszka to około 140-160 g, zależnie od producenta. Jeśli waga pokazuje 250 g, masz w środku mniej więcej 100 g gazu, czyli około 30 minut pracy palnika 2,5 kW. Wystarczy zwykła waga kuchenna.

Butan, izobutan, propan – dlaczego zimą kartusz przestaje działać

To najczęstsza reklamacja w tej kategorii i prawie zawsze nie jest to wada kartusza. Chodzi o fizykę.

Gaz w kartuszu jest cieczą, a do palnika wychodzi tylko to, co samo odparuje. Gdy temperatura spada poniżej +5 °C, prężność pary czystego butanu robi się na tyle niska, że nie ma czym wypchnąć gazu z puszki. Kartusz jest pełny, waży swoje, a palnik ledwo się tli albo gaśnie.

Który kartusz na mróz

Szukaj na etykiecie składu propan/izobutan, zwykle w proporcji 20/80 lub 30/70. Takie mieszanki utrzymują pracę do kilkunastu stopni poniżej zera – dokładną granicę podaje producent na opakowaniu i tylko jej należy ufać. Jeśli na etykiecie jest samo słowo „butan”, odłóż kartusz na półkę.

Ile kosztuje gaz w kartuszu – przelicznik na kilogram

Wniosek jest jednoznaczny: gaz z kartusza gwintowanego kosztuje od pięciu do dwunastu razy więcej niż ten sam gaz z butli 11 kg. Za tę różnicę kupujesz przenośność i brak węża z reduktorem. Kiedy ta różnica przestaje się opłacać, rozstrzygamy w osobnym tekście: palnik na kartusze czy na butlę.

Widać też drugą prawidłowość: kartusz 450 g jest tańszy w przeliczeniu na gram gazu niż 230 g. Przy dłuższych wyjazdach opłaca się brać większy, o ile palnik go udźwignie stabilnie.

Czy kartusz można napełnić ponownie

Nie. Kartusze zgodne z EN 417 są jednorazowe – nie mają zaworu bezpieczeństwa ani dopuszczenia do ponownego napełniania, a ich płaszcz jest projektowany na jeden cykl ciśnieniowy. Nie opisujemy tu żadnej metody napełniania, również po to, by jej nie sugerować.

Jeśli szukasz rozwiązania wielokrotnego użytku, jedyną drogą jest zasilanie z butli LPG z reduktorem – czyli inny sprzęt, nie inny kartusz.

Jaki kartusz do jakiego palnika – dobór

Jaka temperatura pracy?
        
        ponizej 0 °C
           -> wylacznie kartusz gwintowany z mieszanka zimowa
              (propan/izobutan 20/80 albo 30/70)
           -> nabój plaski i kartusz naklowany odpadaja: czysty butan
        
        powyzej +5 °C
           |
           +- palnik wkrecany (gwint 7/16)
           |     wyjscie jednodniowe    -> 100 g
           |     weekend we dwoje       -> 230 g
           |     tydzien albo 4 osoby   -> 450 g
           |
           +- kuchenka na plaski nabój
           |     -> 227 g, jedyny wybór; kup o jeden wiecej niz z tabeli
           |
           +- palnik naklowany
                 -> ok. 190 g; tyle kartuszy, ile posilkow

Przy palniku wkręcanym bezpośrednio w kartusz obowiązuje jeszcze jeden limit: średnica naczynia maksymalnie 18-20 cm. Szerszy garnek odbija ciepło w dół, prosto w puszkę z gazem pod ciśnieniem. To najczęstsza przyczyna „przegrzewania się palnika” i jedna z dwóch rzeczy, przy których nie ma miejsca na improwizację. Pozostałe zasady bezpiecznej obsługi zebraliśmy osobno: jak bezpiecznie używać palnika gazowego.

Przenośne urządzenia zasilane kartuszem powinny mieć oznaczenie zgodności z normą EN 521 – warto sprawdzić je na obudowie przed zakupem.

Jedno rozgraniczenie: kartusze nie zasilają grilli ogrodowych. Te pracują na butli 11 kg z reduktorem i to zupełnie inna kategoria sprzętu, którą omawiamy w rankingu grilli gazowych.

Co zrobić ze zużytym kartuszem

• Opróżniony kartusz metalowy trafia do frakcji metali i tworzyw. Musi być całkowicie pusty.
• Kartusz z resztką gazu to odpad niebezpieczny – oddajesz go do PSZOK-u, nie do kosza.
• Nigdy nie przebijaj, nie zgniataj i nie wrzucaj do ognia kartusza, także takiego, który wydaje się pusty. Resztka fazy ciekłej wystarczy do rozerwania puszki.

Przechowuj kartusze w temperaturze poniżej 50 °C, w miejscu przewiewnym, z dala od źródeł ciepła. Wnętrze samochodu zaparkowanego latem w słońcu tę wartość przekracza – to najczęstszy błąd między jednym wyjazdem a drugim.

Najczęstsze pytania